مقدمشدن حاشیه بر اصل
نگرانی بهجا
از چیرگی تحریفها بر ماجرای عاشورا
اینسالها پرداختن به حاشیههای محرم و عزاداریهای رایج برای زندهنگهداشتن تراژدی کربلا، مهمتر و پررنگتر از اصل ماجرا به نظر میرسد. حاشیه بهروشنی پررنگتر از متن شده و پرداختن به آن جذابتر از همیشه.
به قول جامعهشناسهای آنور آب، حاشیههای محرم به یکی از «سکـسی»ترین موضوعهای اجتماعی ایران تبدیل شده که توجهها را به خود جلب کرده است: از رهبر ایران به عنوان بالاترین مقام مذهبی رسمی در ایران گرفته تا خیلی دیگر از مراجع مذهبی و روحانیون و کارشناسان و پیگیریکنندههای جریانهای مذهبی که دغدغه زنده و بهروزنگهداشتن دین اسلام و مذهب تشیع را دارند.
اصل حرف معلوم است: در دهمینروز از سال ۶۱ هجری قمری، در سرزمینی به نام کربلا، واقعهای تاریخی رخ داد که نماد و بروزی از صفکشی حق و باطل در برابر یکدیگر بوده و هنوز هم هست. آن نبرد که شاید به وقت خودش - و البته هنوز هم - از نظر حجم ساز و برگ نظامی، نبرد مهمی به حساب نمیآمد، از نظر سیاسی و اجتماعی در جامعه زمان خود آثار مهمی داشته و هنوز هم دارد.
رفتار سیاسی حسین بن علی در کربلا که همان جبههبندی در برابر قوای حکومتی بود، مشخصاً یک اعلان عدمکفایت و عدمصلاحیت حکومت یزید بن معاویه بود. این راهبرد آرمانگرایانه و ایدهآلیستی، البته در کنار سیاستهای عملگرایانه علی بن ابیطالب در دوران پنجساله حکومتش و راهبرد واقعگرایانه حسن بن علی در صلح/آتشبس با معاویة بن ابیسفیان معنایی روشنتر پیدا میکند. همچنین رفتار سیاسی علی بن حسین (سجاد) هم قابلتأمل است که پس از ماجرای کربلا ظاهراً خانهنشینی در پیش گرفت اما در عمل به انتقال ایدهها و اندیشههای علوی و ضدّاموی به عموم مردم و به خصوص طبقات فرودست و میانی جامعه آنروز مشغول شد.
بسا که به تعبد و زهد علی بن حسین - امام چهارم - چنین بسیار اشاره شده تا حکومت یزیدی خیالش از سمت او آسوده باشد و اینگونه، پوششی باشد بر فعالیتهای سیاسی امام سجاد در آن شرایط خفقانی. در جامعه آن روز عرب برخورد سخت با زنان و زندانیکردن و شکنجهکردن آنان امری مضموم و ناهنجار بود و با این حاشیه امن نسبی، زینب - خواهر حسین بن علی - به افشاگریها و مخالفتورزیهای آشکارا با حکومت یزیدی پرداخت و با اشارههای مدام و پیدرپی به ماجرای کربلا، هیچگاه اجازه نداد حکومت یزیدی مشروعیتی دینی و مقدس برای خود دستوپا کند؛ کاری که تا پیش از او خلفای اسلامی کرده بودند.
تقدسزدایی از حکومت سیاسی و خلفای اسلامی با همان افشاگریهای زینب آغاز شد و باعث شد دیگر هیچکدام از خلفای اسلامی پس از یزید، نتوانند از مشروعیت دینی ساختگی و ناداشتهای برخوردار شوند که معاویه و پیشینیانش - جز علی - برای خود فراهم کرده بودند؛ مشروعیتی ناروا که به پشتگرمی آن، بیعدالتی و نابرابریهایی را که دین اسلام از سر مخالفت با آنها بر آمده بود، از نو به جامعه عربی و اسلامی بازگردانده شد.
گویا مراسم عزاداری حسین بن علی رفتهرفته به یک مراسم صرفاً کارناوالی تبدیل میشود که هرساله در دهروز اول ماه محرم بالا میگیرد و رفتارهای مرتبط با آن - از جمله: پوشیدن لباس سیاه توسط پسران و استفاده از آرایشهای غلیظ مشکی توسط دختران، گوشدادن به عزاداریهای پر«شور» با ریتمهای تند به جای آهنگهای مرسوم تکنو و ترانس - یک مُد اجتماعی میشود 
و این مُد حتا در برنامههای شبکههای ماهوارهای فارسیزبان هم خود را بروز میدهد و این جریان، در مجموع به یک جریان ستارهساز و تبعاً پولساز تبدیل میشود و بهاینترتیب خیلی از دستاندرکارانش، بدون باور درونی به اصل ماجرا به سمت آن جذب میشوند. شاید انن دگرگونی و تغییرماهیت به خودی خود جای ناراحتی و گله نداشته باشد، اما این تغییرشکل از آنرو نگرانکننده به نظر میرسد که شاید به فراموششدن و حتا شاید زیرپاماندن پیام تاریخی و سیاسی پنهان در پس ِ قیام حسین بن علی منجر شود.
البته هرچند مُدهای عزاداری که از آنان گله میشود تازه هستند، اما اصل تحریف در روایت ماجرای عاشورا آفتی قدیمی و شاید به جانداری و قدمت اصل قیام است. برای نخستینبار در مقیاس وسیع، آیتالله مرتضا مطهری بود که بهجسارت در یکی از مجموعه سخنرانیهایش به تحریفات عاشورا پرداخت و آن سخنرانیها بعدتر در قالب کتاب «تحریفات عاشورا» منتشر شد.
هرچند پس از مطهری هم گامهای دیگری برای تشخیص تحریفها از واقعیت تاریخی برداشته شد و کارشناسان تاریخ اسلام سعی کردند جنبههای دیگری از این تحریفهای عمیق و جاندار را از اصل ماجرا پاک کنند، اما هنوز حتا همان تحریفهایی که مطهری هم به آنها اشاره کرده بود، بهگستردگی در مجلسهای مختلف عزاداری حسین بن علی ذکر میشوند و شاید بهجرأت بتوان گفت، همان تحریفها به اساسیترین قسمتهای عزاداریهای رایج تبدیل شدهاند.
در همین باره:
+ «تحریفات عاشورا»
متن کامل کتاب آیتالله مرتضا مطهری روی یک وبلاگ
+ غوره نشده، مویز شدیم!
گفتوگوی پینگپونگی همشهری جوان با عبدالرضا هلالی، مداح جوان و پرآوازه اینروزها که با شیوه خاص و عجیبش به شمایل (Figure) سردمداران شیوههای «نو» برای عزاداری حسینی تبدیل شده و درهمینباره اعتراضهای زیادی را پشتسر خود دارد.
+ اصل نوآوری، ناپسند نيست.
گفتوگو با ماشاءالله عابدی، مداح میانسال و جاافتادهای که به همان شیوه «قدیمی» میخواند و از مداحانی که «نو» میخوانند، دل خوشی ندارد.
+ نوحه، درهم، همهرقم...
گزارشی از «بازار» محصولات فرهنگی مربوط به عاشورا و بهخصوص «بازار» مداحیها؛ جایی که خیلیها را معروف میکند و جریانسازی در ذات آن است.
+ شأن اهلبیت در شعر مداحان؟!
محتوای پیشپاافتاده و سطحیگرایی در محتوای مداحیهای عزاداری حسین بن علی در گفتوگو با شاعران و کارشناسان موسیقی
+ روزی روزگاری؛ مداحی
گزارشی از مداحان و مداحی در سالهای دورتر. اشارههای این گزارش به درآمد اقتصادی و سبکهای آنزمان مداحها، قابلتوجه است.
+ امامحسین با ذوالفقار ابروهاش!
گزارش رادیو فردا درباره پیوندخوردن مداحی در عزاداریهای ماه محرم با موسیقی پاپ روز ایران
+ رويارويی نسل تازه مداحان با سوگواران سنتی
بیبیسیفارسی: در سبکهای جدید، کلمات به صورت آهنگی بیمعنا در میآید که با ریتمهای تند و بهنوعی با رقص پای مداح و اطرافیانش همراه است؛ شعر آهنگهای مداحی را نیز همین جوانان میگویند و در این شعرها، امامان شیعه مانند معشوق وصف میشوند
+ عاشورای واقعی
و عاشورای خرافییادداشت وبلاگی علی پیرحسینلو درباره خرافهها و تحریفاتی که به ماجرای عاشورا اضافه شدهاند؛ و معرفی کتاب «عاشوراپژوهی؛ با رویکردی به تحریفشناسی تاریخ امامحسین» که محمد صحتی سردرودی آن را در همین باره نوشته است.
+ ورود پلیس به «مردمیترین تجمع مذهبی»
یادداشت وبلاگی امیرپویان شیوا درباره ممنوعشدن استفاده از شمایل شخصیتهای مقدس دینی در هیئتها و تکایای مذهبی
+ ضابطهمندکردن عزاداری
گزارش بیبیسیفارسی از قانونهای کنترلی نیروی انتظامی و اداره تبلیغات اسلامی برای هیئتهای مذهبی
.jpg)
+ نظرسنجی تلفنی از مردم درباره عزاداریهای محرم
۵۵٪ از پاسخگويان، الگوبرداری از موسيقیهای روز و استفاده از آلات موسيقی نامتعارف، ٪۲۸ عدم تطابق محتوای نوحهها با ارزشهای اسلامی و غيرمعنویبودن آنها، ٪۱۱ بزرگنمايیهای بیهوده و ٪۶ فريادزدن و دادكشيدن مداحان را از اشكالات روش مداحی فعلی دانستهاند.
